ĐỘNG CƠ – NGỌN LỬA BÍ MẬT LÀM NÊN NHỮNG CON NGƯỜI VĨ ĐẠI

0
157

LỜI DẪN

Trong đời sống, có những điều không nhìn thấy bằng mắt, nhưng lại quyết định tất cả. Người ta thường nói về “tài năng”, “hoàn cảnh”, “cơ hội”, “mối quan hệ”. Nhưng có một thứ âm thầm hơn, bền bỉ hơn, và quyền lực hơn: đó là ĐỘNG CƠ – ngọn lửa bên trong khiến con người đứng dậy sau thất bại, đi xa hơn những giới hạn, và làm nên sự nghiệp có ý nghĩa.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Nếu một người trẻ hỏi: “Em nên học gì? nên chọn nghề nào? làm sao để không lạc đường?” – câu trả lời không bắt đầu bằng ngành học, mà bắt đầu bằng động cơ. Vì động cơ là điểm xuất phát của mọi lựa chọn; là nguồn năng lượng tinh thần của mọi cố gắng; và là thước đo nhân cách của mọi thành tựu. Lịch sử đã chứng minh: những người làm nên sự nghiệp vĩ đại thường có một điểm chung – động cơ đúng đắn, lý tưởng cao đẹp, và ý chí phục vụ con người.

Các Mác, Ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh… không trở thành vĩ đại chỉ vì họ thông minh. Họ vĩ đại vì họ đã “chọn động cơ” trước khi “chọn con đường”; và đã sống trọn đời để bảo vệ động cơ ấy.

TÓM TẮT

Bài viết làm rõ khái niệm “động cơ” từ góc nhìn ngôn ngữ học (Hán – Việt) đến ý nghĩa tâm lý – xã hội học, từ đó khẳng định động cơ là yếu tố cốt lõi định hướng học tập, lựa chọn nghề nghiệp và xây dựng mục tiêu – lý tưởng sống. Bằng minh chứng từ Các Mác (qua bài luận 1835 về chọn nghề), cùng những điển hình của các nhà kinh điển Mác – Lênin (Ăngghen, Lênin) và Hồ Chí Minh, bài viết nhấn mạnh: động cơ đúng đắn tạo ra năng lượng tinh thần, độ bền ý chí và chiều sâu nhân cách – những nền tảng làm nên sự nghiệp lớn. Cuối cùng, bài viết cung cấp chỉ dẫn thực hành để thanh niên tự “kiểm định” và “nâng cấp” động cơ của mình.

NỘI DUNG CHÍNH

  1. “Động cơ” trong nghĩa gốc: cái làm cho con người vận hành

Trong ngôn ngữ học, “động cơ” là từ ghép Hán – Việt: “động” là chuyển động, thúc đẩy; “cơ” là nền tạo ra chuyển động – một cơ chế bên trong. Vì vậy, động cơ mang nghĩa căn bản: cái làm cho một hành vi được khởi phát và duy trì. Nếu coi cuộc đời là một hành trình dài, thì động cơ chính là “nhiên liệu” và “bộ điều hướng”. Thiếu động cơ, con người dễ chán nản. Động cơ sai, con người dễ lạc đường.

  1. Động cơ không chỉ tạo hành động – mà tạo nhân cách

Điều quyết định giá trị của một đời người không chỉ là “ta làm gì”, mà còn là “vì sao ta làm”. Hai người có thể học cùng một ngành, làm cùng một việc, đạt cùng một vị trí – nhưng trở thành hai kiểu người khác nhau, vì động cơ khác nhau. Động cơ đúng đắn tạo ra sự bền bỉ, khả năng vượt khó và sự thanh thản nội tâm; động cơ vụ lợi dễ tạo ra mỏi mệt, nửa vời và bất an.

Bởi vậy, muốn trưởng thành, hãy học cách nhìn thẳng vào phần sâu nhất của mình: động cơ. Động cơ là “phần chìm của tảng băng nhân cách”: người đời nhìn thấy thành tựu, lịch sử nhìn thấy động cơ.

  1. Các Mác: động cơ đúng đắn được xác lập rất sớm

Năm 1835, khi mới 17 tuổi, Karl Marx viết bài luận “Suy tư của một thanh niên khi chọn nghề”. Trong đó, ông nêu một nguyên tắc định hướng có sức mạnh như lời thề: người dẫn đường chủ yếu khi chọn nghề phải là phúc lợi của nhân loại và sự hoàn thiện của chính bản thân. Câu nói ấy không phải khẩu hiệu. Nó là cấu trúc của một động cơ: (i) mục tiêu vượt lên cái tôi; (ii) yêu cầu tự rèn luyện; (iii) tinh thần chịu gánh nặng vì lợi ích chung.

Nhìn lại đời Marx, ta thấy sự thống nhất hiếm có: ông chọn con đường nghiên cứu – phê phán xã hội, sống đời lưu vong, chịu nghèo đói, mất mát, nhưng không rời bỏ mục tiêu. Vì sao? Vì động cơ của ông không dựa vào sự dễ dàng; nó dựa vào ý nghĩa. Động cơ đã được xác lập sớm, nên ý chí mới bền. Khi động cơ đủ lớn, gian khổ không còn là lý do để dừng lại – nó trở thành cái giá phải trả cho một giá trị cao hơn.

  1. Những ngọn lửa cùng nguồn: Ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh

Friedrich Engels sinh ra trong gia đình tư sản giàu có, hoàn toàn có thể chọn một cuộc đời thuận lợi. Nhưng ông chọn đồng hành với Marx, chọn dùng trí tuệ và nguồn lực của mình để nâng đỡ một công trình giải phóng con người. Đó là động cơ phụng sự, không phải động cơ hưởng thụ.

Vladimir I. Lenin kiên trì học tập và tổ chức cách mạng trong điều kiện lưu đày. Hồ Chí Minh bôn ba tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng, vượt qua cô đơn và hiểm nguy để giữ một động cơ duy nhất: độc lập dân tộc, hạnh phúc nhân dân. Điểm chung của các bậc vĩ nhân không nằm ở hoàn cảnh xuất phát, mà nằm ở động cơ vượt lên bản thân.

  1. Động cơ của thanh niên hôm nay: ba câu hỏi không thể né tránh

Nếu bạn là người trẻ, hãy tự đối thoại bằng ba câu hỏi – và trả lời thật trung thực:

  • Tôi học để làm gì – để “có bằng”, để “hơn người”, hay để “trở thành người có ích”?
  • Tôi chọn nghề để làm gì – để “dễ sống”, để “nổi tiếng”, hay để “tạo giá trị bền vững”?
  • Tôi phấn đấu để làm gì – để “được nhìn nhận”, hay để “đáng được tin cậy”?

Không có câu trả lời nào hoàn hảo ngay lập tức. Nhưng có một nguyên tắc chắc chắn: động cơ càng trong sáng, hành động càng vững; động cơ càng lớn, năng lượng càng nhiều; động cơ càng hướng tới cộng đồng, sự nghiệp càng có chiều sâu.

  1. Ba bước “nâng cấp” động cơ – cách biến cảm hứng thành sức mạnh

Bước 1 – Nhận diện: viết ra động cơ thật của mình (không tô hồng). Bước 2 – Thanh lọc: loại bỏ những động cơ chỉ dựa trên “hơn thua”, “sĩ diện”, “ăn xổi”. Bước 3 – Nâng tầm: gắn mục tiêu cá nhân với một giá trị lớn hơn (gia đình, cộng đồng, quốc gia, nhân loại).

Một người chỉ sống vì mình sẽ sớm chạm trần. Một người sống vì điều lớn hơn mình sẽ luôn tìm thấy lý do để tiến lên. Động cơ đúng đắn không làm đời bạn dễ hơn ngay lập tức – nhưng nó làm đời bạn có ý nghĩa hơn, và ý nghĩa là sức mạnh bền nhất.

KẾT LUẬN

Động cơ là “điểm gốc” của mọi lựa chọn và mọi sự nghiệp. Từ nghĩa gốc ngôn ngữ học đến thực tiễn lịch sử, động cơ luôn là lực đẩy bí mật: nó quyết định hướng đi của hành động, năng lượng tinh thần, và độ bền của ý chí. Các Mác là minh chứng rõ ràng rằng động cơ học tập và làm việc có thể được xác lập rất sớm – và khi đã xác lập đúng, nó trở thành ngọn lửa dẫn đường cho cả một đời người. Các nhà kinh điển Mác – Lênin và Hồ Chí Minh cũng cho thấy: vĩ đại không chỉ là tài năng, mà trước hết là động cơ đúng đắn và lý tưởng phụng sự.

Nếu bạn đọc đến đây, tôi mong bạn giữ lại một điều giản dị nhưng mạnh mẽ: hãy chọn động cơ trước khi chọn con đường. Hãy để việc học của bạn trở thành sự chuẩn bị để cống hiến; hãy để nghề nghiệp của bạn trở thành nơi bạn tạo giá trị; hãy để thành công của bạn trở thành điều làm người khác sống tốt hơn. Và nếu một ngày bạn mệt mỏi, hãy nhớ: bạn không thiếu sức lực – bạn chỉ cần trở về với động cơ ban đầu. Khi động cơ đúng, bạn sẽ đứng dậy. Khi động cơ lớn, bạn sẽ đi xa. Khi động cơ vì con người, bạn sẽ không vô nghĩa.

Hãy gửi bài viết này cho một người trẻ mà bạn thương. Bởi đôi khi, một câu đúng về động cơ có thể cứu một đời khỏi lạc đường.

CHỈ DẪN TÀI LIỆU ĐỂ TÌM HIỂU SÂU

  1.  Karl Marx, “Reflections of a Young Man on the Choice of a Profession” (1835), trong Marx and Engels Collected Works (MECW), Vol. 1, tr. 3–9.
  2. Tìm đọc các tuyển tập thư, hồi ký, tiểu sử học thuật về Marx – Engels – Lenin – Hồ Chí Minh, tập trung vào quá trình hình thành lý tưởng và động cơ hành động.

Leave a reply