SỰ HỌC – CON ĐƯỜNG HÌNH THÀNH CON NGƯỜI CÁCH MẠNG

0
184

SỰ HỌC– CON ĐƯỜNG HÌNH THÀNH CON NGƯỜI CÁCH MẠNG

TỪ CÁC MÁC, LÊ-NIN ĐẾN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Lời dẫn vào bài viết

Trong mọi thời đại, dân tộc nào muốn đứng vững và vươn lên đều phải bắt đầu từ “động cơ gốc”: con người. Mà muốn có con người lớn lên về trí tuệ, trưởng thành về nhân cách, vững vàng về bản lĩnh, thì không thể thiếu một con đường căn bản: con đường học tập.

Hôm nay, khi tri thức bùng nổ, công nghệ biến đổi từng giờ, đời sống chuyển động từng ngày, câu hỏi đặt ra với thế hệ trẻ Việt Nam không chỉ là học gì, mà sâu hơn là học để làm gì và học để trở thành ai. Trả lời câu hỏi ấy, di sản lý luận của C. Mác- V.I. Lê-nin và sự phát triển sáng tạo trong Tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn giữ nguyên giá trị định hướng, như một bản đồ tư tưởng cho hành trình tự hoàn thiện của mỗi con người.

Đặt vấn đề

Thực tiễn cho thấy: có không ít cách hiểu giản đơn về học tập- học để lấy bằng, học để có việc, học để cạnh tranh. Những mục tiêu ấy không sai, nhưng nếu dừng lại ở đó, sự học dễ rơi vào thực dụng, thiếu “hướng tâm” về nhân cách, thiếu “hướng đích” về phụng sự xã hội.

Trong khi đó, các nhà kinh điển đã chỉ ra một chân lý căn bản:

Sự học không chỉ tạo ra tri thức, mà còn tạo ra con người;
Sự học của người cách mạng không thể tách rời kho tàng tri thức nhân loại;
Và trong điều kiện Việt Nam, học phải hướng tới làm việc, làm người, làm cán bộ, gắn với lý tưởng phụng sự Tổ quốc và nhân loại.

Chính vì vậy, bài viết này hệ thống hóa ba mệnh đề kinh điển về sự học: từ C. Mác (nền móng), đến Lê-nin (kế thừa và phát triển), và đến Hồ Chí Minh (vận dụng, phát triển sáng tạo). Trình bày theo trục lịch sử- logic để người đọc thấy rõ: đây không phải những khẩu hiệu chung chung, mà là mệnh đề khoa học có bối cảnh, có nội hàm, có sức soi đường hành động.

  1. C. MÁC: SỰ HỌC KHÔNG CHỈ TẠO TRI THỨC, MÀ TẠO NÊN “CON NGƯỜI XÃ HỘI”

Trong Luận cương về Phoiơbắc (1845), C. Mác nêu mệnh đề: giáo dục/sự học không chỉ tạo ra tri thức, mà còn tạo ra con người xã hội. Điều quan trọng: đây không phải lời khuyên đạo đức, mà là kết luận phương pháp luận xuất phát từ lập trường duy vật lịch sử.

1) Bản chất xã hội của sự học

Từ cách nhìn của Mác, con người không phải thực thể cô lập; con người được hình thành trong tổng hòa các quan hệ xã hội. Vì vậy, học tập không thể chỉ hiểu như “thu nạp kiến thức”, mà là quá trình hình thành nhân cách xã hội, chuẩn bị năng lực sống có trách nhiệm trước cộng đồng và lịch sử.

2) Học gắn thực tiễn: tiêu chuẩn của tri thức chân chính

Mác nhấn mạnh cơ sở nhận thức luận: nhận thức bắt nguồn từ thực tiễn; học phải gắn với lao động, đấu tranh xã hội và cải tạo thế giới. Học mà không đi vào đời sống, không chuyển hóa thành năng lực hành động, thì tri thức dễ trở thành “tri thức chết”, người học dễ rơi vào trạng thái biết nhiều nhưng yếu bản lĩnh.

3) Ý nghĩa chính trị– xã hội của giáo dục

Mệnh đề của Mác chỉ rõ: giáo dục mang dấu ấn xã hội; muốn giải phóng con người phải giải phóng tri thức khỏi độc quyền; sự học chân chính là công cụ giải phóng con người. Một xã hội muốn phát triển bền vững phải phổ cập, dân chủ hóa tri thức; mỗi cá nhân muốn trưởng thành phải học để trở thành công dân có trách nhiệm.

Kết luận tầng Mác: Sự học là hiện tượng xã hội- lịch sử. Học đúng nghĩa là học để trưởng thành thành “con người xã hội”: có năng lực nhận thức, năng lực hành động, trách nhiệm trước cộng đồng và lịch sử.

  1. V.I. LÊ-NIN: HỌC ĐỂ TRỞ THÀNH NGƯỜI CỘNG SẢN– LÀM GIÀU TRÍ ÓC BẰNG KHO TÀNG TRI THỨC NHÂN LOẠI

Trong bài phát biểu tại Đại hội III Đoàn Thanh niên Cộng sản Nga (2/10/1920), Lê-nin nêu mệnh đề: “Người ta chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết làm giàu trí óc của mình bằng sự hiểu biết tất cả những kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạo ra.”

1) Lê-nin chống lối hiểu “đơn giản hóa cách mạng”

Bối cảnh nước Nga sau cách mạng và nội chiến khiến một bộ phận thanh niên ngộ nhận rằng chỉ cần nhiệt tình là đủ, thậm chí “phủ định sạch trơn di sản văn hóa cũ”. Lê-nin cảnh báo: nếu tách lý tưởng cộng sản khỏi tri thức nhân loại, cách mạng sẽ rơi vào nghèo nàn trí tuệ, thậm chí phá hoại chính mình.

2) “Kế thừa” để “sáng tạo”: phương pháp luận biện chứng của sự học

Lê-nin nhấn mạnh biện chứng “kế thừa và cải tạo”: phản đối cả hai thái cực-  thờ phụng mù quáng và phủ định sạch trơn; phải tiếp thu có chọn lọc–  phê phán – sáng tạo. Đó cũng là năng lực sống còn của người trẻ hôm nay trong biển thông tin: không chỉ tiếp cận tri thức, mà phải biết chọn lọc, phản biện, biến tri thức thành năng lực sáng tạo.

3) Tiêu chuẩn con người cách mạng: có lý tưởng và có tri thức

Người cộng sản chân chính không chỉ có lòng trung thành, mà còn phải có tri thức, tư duy khoa học, tầm văn hóa. Tri thức ở đây không phải “trang sức”, mà là điều kiện để biến lý tưởng thành năng lực tổ chức, năng lực hành động và năng lực cải tạo hiện thực.

Kết luận tầng Lê-nin: Sự học của người cách mạng là học suốt đời, học toàn diện, học theo phương pháp biện chứng: kế thừa tinh hoa nhân loại để kiến tạo tương lai.

III. HỒ CHÍ MINH: HỌC ĐỂ LÀM VIỆC– LÀM NGƯỜI– LÀM CÁN BỘ; HỌC ĐỂ PHỤNG SỰ TỔ QUỐC VÀ NHÂN LOẠI

Trong điều kiện Việt Nam, Hồ Chí Minh kế thừa tinh thần Mác- Lê-nin, đồng thời phát triển thành phương châm hành động vừa sâu sắc về lý luận, vừa gần gũi với thực tiễn:

“Học để làm việc, làm người, làm cán bộ.
Học để phụng sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại.”

1) Kế thừa Mác: học để hình thành nhân cách – “làm người”

Tư tưởng “làm người” gắn trực tiếp với quan niệm “con người xã hội” của Mác: học không chỉ tạo tri thức mà tạo con người. Hồ Chí Minh đã “Việt hóa và đạo đức hóa” tư tưởng ấy cho phù hợp điều kiện một dân tộc vừa giành độc lập, cần xây dựng con người mới.

2) Kế thừa Lê-nin: học để trở thành cán bộ, con người hành động trong thực tiễn dân tộc

Nếu Lê-nin nhấn mạnh điều kiện tri thức để trở thành người cộng sản, thì Hồ Chí Minh cụ thể hóa thành yêu cầu đào tạo cán bộ: “Học để làm cán bộ”, nhưng không bó hẹp mà mở rộng: học để trở thành con người hành động, biết giải quyết việc nước, việc dân, việc mình.

3) Phát triển mới: chuỗi logic “Học → Làm việc → Làm người → Phụng sự”

Điểm phát triển đặc sắc của Hồ Chí Minh là kết nối tri thức với hành động và mục tiêu phụng sự: Học → Làm việc → Làm người → Phụng sự xã hội. Đây là “cầu nối” mạnh nhất để truyền cảm hứng: học không bị đóng khung trong lớp học; học là con đường biến năng lực cá nhân thành giá trị xã hội.

4) Tầm vóc nhân văn: từ Tổ quốc đến nhân loại

Hồ Chí Minh đặt học tập trong chân trời rộng: “Tổ quốc và nhân loại”, gợi mở một thái độ rất hiện đại: người trẻ Việt Nam vừa có gốc rễ dân tộc, vừa có năng lực hội nhập, góp phần vào tiến bộ chung.

Kết luận tầng Hồ Chí Minh: Sự học trở thành đạo đức, thành trách nhiệm công dân, thành năng lực phụng sự; từ học cho bản thân đến học cho Tổ quốc và nhân loại

  1. MINH CHỨNG TỪ CHÍNH CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP: “SỰ HỌC” KHÔNG CHỈ LÀ LỜI NÓI– MÀ LÀ MỘT ĐỜI SỐNG

Trước khi rút ra ý nghĩa phương pháp luận, cần khẳng định một điều: sức thuyết phục lớn nhất của những mệnh đề về sự học không chỉ nằm ở câu chữ, mà nằm ở chính cuộc đời của những người đã nói ra nó. Mác – Ăngghen – Lê-nin – Hồ Chí Minh không giảng sự học bằng lời; các ông sống sự học, thực hành sự học và cống hiến trọn đời cho sự học.

1) C. Mác: học như một lao động khoa học bền bỉ để giải phóng con người

Cuộc đời Mác là một minh chứng điển hình cho “học gắn với thực tiễn” và “học để cải tạo thế giới”. Trong điều kiện bị truy bức, lưu vong, sống vô cùng thiếu thốn, Mác vẫn duy trì một kỷ luật trí tuệ khắc nghiệt: đọc-  ghi chép-  tranh luận-  khảo cứu-  hệ thống hóa. Ông học không phải để có danh vị, càng không phải để “thưởng thức tri thức”, mà để tìm ra quy luật vận động của xã hội, vạch ra con đường giải phóng con người khỏi áp bức, bóc lột.

Ở Mác, sự học mang ba phẩm chất lớn:

   Tính khoa học: học đến tận cùng bản chất vấn đề, không bằng lòng với bề mặt.

    Tính phê phán: học để vượt qua cái cũ lỗi thời, giải cấu trúc mọi “ảo tưởng” che đậy hiện thực.

   Tính cách mạng: học để hành động, để tổ chức lực lượng xã hội, để biến tri thức thành sức mạnh cải tạo đời sống.

Nói cách khác, Mác đã làm đúng điều mình khẳng định: sự học tạo ra con người xã hội, một chủ thể biết nhận thức, biết hành động, biết chịu trách nhiệm trước lịch sử.

2) Ph. Ăngghen: học để phụng sự lý tưởng, dùng tri thức và cả đời mình làm bệ đỡ cho chân lý

Nếu Mác là biểu tượng của lao động khoa học cách mạng, thì Ăngghen là biểu tượng hiếm có của sự học gắn với tinh thần phụng sự. Ăngghen không chỉ đồng sáng lập học thuyết; ông còn là người đồng hành trí tuệ, là bạn chiến đấu, là người có tri thức rộng lớn về triết học, kinh tế học, quân sự học, khoa học tự nhiên… và quan trọng hơn: ông đã dùng chính cuộc đời mình để bảo đảm cho sự nghiệp khoa học và cách mạng được tiếp tục.

Giá trị nêu gương của Ăngghen nằm ở chỗ: học không khép lại ở “tôi”, mà mở ra ở “chúng ta”. Học để nâng đỡ đồng chí, hoàn thiện học thuyết, phát triển phong trào; học để biến tri thức thành nguồn lực tổ chức và nguồn lực tinh thần cho cách mạng. Đó là “đạo đức của sự học” ở tầm cao: biết đặt sự nghiệp chung lên trên lợi ích riêng.

3) V.I. Lê-nin: học để lãnh đạo cách mạng bằng tư duy khoa học, chống mọi giản đơn và ngộ nhận

Lê-nin là minh chứng sống động cho mệnh đề của chính mình: “làm giàu trí óc bằng kho tàng tri thức nhân loại”. Những năm tháng hoạt động trong điều kiện cực kỳ khắc nghiệt-  bị theo dõi, bị bắt, bị đày đi Siberia, phải hoạt động bí mật, phải lãnh đạo trong bão táp cách mạng-  không làm Lê-nin “nghèo tri thức”, trái lại, càng buộc ông phải dựa vào tri thức để chiến thắng.

Ở Lê-nin, sự học thể hiện ở bản lĩnh:

      Bản lĩnh chống giản đơn hóa: không chấp nhận lối cách mạng cảm tính, nóng vội; không cho phép “tinh thần cách mạng” thay thế “trí tuệ cách mạng”.

      Bản lĩnh kế thừa có chọn lọc: tiếp thu di sản văn hóa, khoa học, tổ chức của nhân loại để xây dựng xã hội mới.

  Bản lĩnh gắn lý luận với thực tiễn: học không phải cất vào tủ sách; học phải đi vào đường lối, chiến lược, tổ chức, kỷ luật.

Do đó, Lê-nin không chỉ nêu khẩu hiệu “phải học”, mà đã chứng minh: không có tư duy khoa học thì không có lãnh đạo cách mạng khoa học.

4) Hồ Chí Minh: tấm gương vĩ đại của tự học suốt đời, học để làm người và để phụng sự

Nếu cần một biểu tượng gần gũi nhất với người Việt Nam về “học suốt đời”, “học để làm việc, làm người, làm cán bộ”, thì đó chính là Hồ Chí Minh. Trên hành trình tìm đường cứu nước, Người học trong mọi hoàn cảnh: học từ đời sống nhân dân, học từ lao động, học từ sách vở, học từ thực tiễn các phong trào, học từ tinh hoa văn hóa nhân loại; và đặc biệt là học để rèn bản lĩnh, rèn nhân cách, rèn phong cách làm việc.

Ở Hồ Chí Minh, sự học không tách rời đạo đức. Người học để:

  • Làm việc cho đúng, cho hiệu quả, cho lợi ích nhân dân;
  • Làm người cho trong sáng, khiêm tốn, giản dị;
  • Làm cán bộ cho xứng đáng: “vừa hồng, vừa chuyên”;
  • Và cao nhất: phụng sự Tổ quốc và nhân loại.

Từ tấm gương ấy, ta hiểu sâu sắc: sự học không phải “một giai đoạn”, mà là một phong cách sống, một kỷ luật tự rèn, một trách nhiệm công dân.

  1. TỔNG HỢP KẾT LUẬN: BA MỆNH ĐỀ – MỘT CON ĐƯỜNG, MỘT CHUẨN MỰC CON NGƯỜI

Nhìn theo trục phát triển lịch sử – logic, có thể khái quát:

Mác xác lập bản chất: học tạo nên con người xã hội chứ không chỉ “người có kiến thức”.

Lê-nin xác lập tiêu chuẩn: người cách mạng phải làm giàu trí óc bằng kho tàng tri thức nhân loại, học bằng phương pháp biện chứng “kế thừa-  phê phán- sáng tạo”.

Hồ Chí Minh xác lập mục tiêu hành động: học để làm việc-  làm người- làm cán bộ; học để phụng sự.

Đây là một hệ thống tư tưởng thống nhất: học để trưởng thành-  học để cống hiến-  học để phụng sự, tạo nên hình mẫu con người cách mạng trong điều kiện mới.

  1. GIÁ TRỊ, Ý NGHĨA VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN: THÔNG ĐIỆP CỔ VŨ MẠNH MẼ TỪ NHỮNG TẤM GƯƠNG VĨ ĐẠI

1) Giá trị bền vững: “Sự học” là tiêu chuẩn trưởng thành, không phải trang sức của tri thức

Trong xã hội tri thức, điều làm nên khác biệt không chỉ là bằng cấp, mà là năng lực tự học, tự đổi mới, tự hoàn thiện. Sự học, vì thế, là thước đo của bản lĩnh: bản lĩnh đi đến cùng một mục tiêu, bản lĩnh chống lười biếng trí tuệ, bản lĩnh không để mình bị dẫn dắt bởi cảm tính và định kiến.

Tấm gương Mác-  Ăngghen-  Lê-nin-  Hồ Chí Minh nhắc ta: tri thức không phải vật trang trí; tri thức là sức mạnh giải phóng. Học để làm chủ nghề nghiệp; học để làm chủ bản thân; học để làm chủ tương lai.

2) Ý nghĩa thực tiễn: học để đứng vững trước biến động và “nhiễu loạn thông tin”

Khi thật-  giả đan xen, khi thông tin biến thành “dòng chảy” dễ làm con người mất phương hướng, thì điều giữ ta đứng vững không phải là cảm xúc nhất thời, mà là tri thức có chứng cứ và tư duy khoa học. Học giúp người trẻ có “bộ lọc” nhận thức, có năng lực phản biện, có bản lĩnh phân biệt điều đúng-  sai, điều tiến bộ-  lạc hậu, điều chân lý-  ngụy biện.

3) Phương pháp luận hành động: 6 nguyên tắc “học để nên người cách mạng” trong thời đại mới

Từ hệ mệnh đề Mác-  Lê-nin-  Hồ Chí Minh và từ chính tấm gương đời sống của các ông, có thể rút ra 6 nguyên tắc:

Học suốt đời: coi học tập là kỷ luật tự thân, không phải phong trào nhất thời.

Học gắn thực tiễn: tri thức phải đi vào lao động, công việc, giải quyết vấn đề xã hội.

Học toàn diện-  có chọn lọc: tiếp thu tinh hoa nhân loại bằng tinh thần phê phán và sáng tạo.

Học đi đôi với rèn đạo đức: càng có tri thức càng phải khiêm tốn; càng có hiểu biết càng phải trách nhiệm.

Học để nâng tầm năng lực phụng sự: học không khép lại ở “tôi”, mà mở ra ở “nhân dân- Tổ quốc- nhân loại”.

Học để chống tầm thường và chủ nghĩa dễ dãi: chống lối học đối phó, học hình thức; chống “ảo tưởng bằng cấp”; chống “ngủ quên trong vùng an toàn”.

4) Thông điệp lan tỏa đến thế hệ trẻ và cộng đồng xã hội

Các bạn trẻ thân mến, điều đáng quý nhất không phải là bạn bắt đầu từ đâu, mà là bạn có kiên trì đi đến cùng con đường học tập hay không. Học để mạnh lên về trí tuệ. Học để sáng lên về nhân cách. Học để vững lên về bản lĩnh. Và học để sống một đời có ích-  một đời có thể tự hào rằng: mình đã phụng sự gia đình, cộng đồng, Tổ quốc, và đóng góp phần nhỏ bé cho tiến bộ chung của nhân loại.

Cộng đồng xã hội cũng cần nhìn sự học như một “quốc sách trong chiều sâu”: Xây dựng văn hóa học tập trong gia đình, nhà trường, cơ quan, địa phương; Tôn vinh người học thật, chống gian dối tri thức; Tạo môi trường để người trẻ “có chỗ học-   có chỗ làm-  có chỗ cống hiến”; Biến học tập thành động lực phát triển bền vững, chứ không phải cuộc đua hình thức.

Tóm lại; Hãy học như một cách rèn luyện mình–  yêu nước–  phụng sự

Hãy học như Mác: bền bỉ đến tận cùng bản chất. Hãy học như Ăngghen: rộng mở và phụng sự lý tưởng chung. Hãy học như Lê-nin: chống mọi giản đơn, lấy trí tuệ dẫn đường. Hãy học như Hồ Chí Minh: học để làm việc, làm người, làm cán bộ; học để phụng sự.

Hãy học như một cách rèn luyện mình.
Hãy học như một cách yêu nước.
Hãy học như một cách phụng sự.

Leave a reply